Τρίτη 13 Ιουνίου 2017

Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός


ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η ζωή του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού υπήρξε ζωή συνεχών αγώνων. Αγωνίστηκε εναντίον της νέας αιρέσεως των εικονομάχων γιατί έζησε κατά τον 8ον αιώνα που η εικονομαχία συγκλόνιζε τα θεμέλια της Εκκλησίας. Εναντίον της υπερηφάνειας και της υψηλοφροσύνης, γιατί ήταν κάτοχος όλης της επιστημονικής γνώσεως της εποχής του, όπως φαίνεται και από έργα του που μας άφησε.

Εναντίον της αγάπης του πλούτου και της ανθρώπινης δόξας, γιατί και θέση επίζηλη κατείχε, αλλά και πλούτη είχε άφθονα.
Παρ' όλα αυτά, επειδή αγάπησε τη μοναχική πολιτεία, εγκατέλειψε τα πάντα στον κόσμο αυτό και έγινε υποτακτικός σ' εάν αυστηρό γέροντα. Και στη ζωή της υποταγής όμως έδειξε ότι είχε πάρει απόφαση να πεθάνει για την αγάπη του Χριστού ο παλαιός άνθρωπος μέσα και να γεννηθεί ο νέος, ο κατά Χριστόν πλασθείς.

Νους οξύς και πολυμαθής μας άφησε σπουδαία έργα δογματικά, αλλά και σπουδαιότατα τροπάρια και ύμνους της Εκκλησίας και δικαίως θεωρείται σαν ένας από τους κορυφαίους υμνογράφους.
Η υπακοή και η ταπείνωση του, καθώς και η όλη του ζωή έμεινε παραδειγματική και σήμερα προβάλλει η μορφή του σαν υπόδειγμα για μίμηση όλων, όσων θέλουν να κερδίσουν τα μόνιμα και αναφέρεται αγαθά του ουρανού.
Οι γονείς του Ιωάννη
Ο άγιος Ιωάννης, ο λεγόμενος Δαμασκηνός, έζησε κατά την εποχή της βασιλείας του Λέοντος Γ' του Ισαύρου (717-741) και μέχρι της βασιλείας του διαδόχου αυτού Κωνσταντίνου του Κoπρωνύμου.

Ονομάσθηκε ο άγιος «Δαμασκηνός» από το όνομα της ιδιαιτέρας του πατρίδας Δαμασκού. Η πόλη αυτή βρίσκεται στη Συρία. Την εποχή, που γεννήθηκε, ήταν η πόλη υποδουλωμένη στους Αγαρηνούς και οι κάτοικοι είχαν αλλάξει την πίστη τους. Μόνο οι γονείς του Ιωάννη ήσαν πιστοί και ευσεβείς, σαν τα ευωδιαστά ρόδα ανάμεσα στα αγκάθια. Ο Θεός για τη αρετή τους, τους αντάμειψε και τους έκανε θαυμαστούς. Αυτοί οι αιχμάλωτοι έγιναν κριτές των κυριών τους. Καθώς συνέβη στους Τρεις Παίδες, που ήσαν Αιχμάλωτοι των Ασσυρίων και στον Ιωσήφ, που ήταν αιχμάλωτος των Αιγυπτίων. Και τώρα ο πατέρας του Ιωάννη έγινε πρωτοσύμβουλος του Αμηρά.

Αυτόν διάλεξε για να τον έχει σύμβουλο και διοικητή των δημοσίων, αν και ήταν αλλόπιστος, εξ' αιτίας του πλούτου του και της καταγωγής του.

Σαν διοικητής κυβερνούσε τη χώρα με δικαιοσύνη και σοφία. Ήταν πολύ φιλάνθρωπος και έδινε από τον πλούτο του για να εξαγοράζει και να ελευθερώνει τους αιχμαλώτους από τους Αγαρηνούς, γιατί κινδύνευαν να χάσουν την πίστη τους και τη ζωή τους. Έπειτα έδινε γη για να την καλλιεργούν σ' όσους ήθελαν να μείνουν στην Ιουδαία ή στη Παλαιστίνη, γιατί εκεί είχε πολλά χωράφια. Όσοι πάλι δεν ήθελαν να μείνουν εκεί, τους έδινε χρήματα για να πάνε, όπου ήθελαν.

Δεν ξόδευε ποτέ χρήματα σε συμπόσια ή για πολύτιμα φορέματα, όπως συνηθίζουν οι πλούσιοι, αλλά μόνο για θεάρεστα έργα.

ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ (ΛΟΓΟΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ)








 Πρώτη Δημοσίευσις 4/12/2012 





Είναι ανάγκη να ξέρουμε ότι πρέπει να έλθει ο αντίχριστος. Οποιοσδήποτε λοιπόν που δεν ομολογεί ότι ο Υϊός του Θεού και Θεός σαρκώθηκε και είναι τέλειος Θεός και έγινε τέλειος άνθρωπος, ενώ συνάμα παρέμεινε Θεός, είναι αντίχριστος. (Α’ Ιω. δ’, 2 -3)

Αλλά ιδιαίτερα και κατ’ εξοχήν Αντίχριστος λέγεται ο ερχόμενος κατά το τέλος του κόσμου.
Γι’ αυτό λοιπόν, πρώτα πρέπει να κηρυχτεί το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, (Ματθ. κδ’, 14), όπως είπε ο Κυριος, και τότε θα έλθει για να ελέγξει τούς αντίθεους Ιουδαίους.
Γιατί είπε ο Κύριος προς αυτούς· «Εγώ ήλθα εις το όνομα του Πατέρα μου και δεν με δεχθήκατε, δεν με πιστέψατε. Όταν όμως θα έλθει κάποιος άλλος με το ιδικόν μου όνομα, εκείνον δυστυχώς θα τον δεχθείτε και θα τον πιστέψετε». (Ιω. ε’, 43)

Και ο Απόστολος λέγει· «Θα γίνη ακόμη η εμφάνισίς του με κάθε μέσον και είδος απάτης, που θα είναι καρπός της αδικίας, που θα επικρατήση μεταξύ εκείνων που θα είναι προωρισμένοι εξ αιτίας των δια την απώλειαν, επειδή δεν εδέχθησαν να αγαπήσουν και να κάμουν κτήμα τους την αλήθειαν, δια να σωθούν. Και διά τούτο θα παραχωρήση ο Θεός να έλθη και να εκδηλωθή εις αυτούς ενέργεια πονηρά, δια να πιστεύσουν αυτοί εις το ψεύδος, και έτσι να κατακριθούν όλοι όσοι δεν επίστευσαν εις την αλήθειαν, αλλ  εδέχθησαν και ηκολούθησαν με ευχαρίστησιν και προθυμίαν την αδικίαν». (Β’ Θεσ. β’, 10-12)


Οι Ιουδαίοι λοιπόν, τον Κύριον Ιησούν Χριστόν, που είναι Υιός του Θεού και Θεός, δεν τον δέχτηκαν, ενώ θα δεχτούν τον πλάνο που λέγει τον εαυτό του θεό. (Β’ Ιω. 7). Και ότι θα αποκαλέσει τον εαυτό του θεό, ο άγγελος διδάσκοντας τον Δανιήλ έτσι λέγει: «Προς κανένα από τους θεούς των προγόνων του δεν θα δείξη σεβασμόν. Αδιάφορος θα μένη και προς τας γυναίκας. Κανένα θεόν δεν θα σέβεται, διότι αυτός θα θελήση να υψώση τον εαυτόν του πάρα πάνω από όλους τους θεούς και ανθρώπους». (Δαν. ια’, 37)

Και ο Απόστολος λέγει· «Λάβετε τα μέτρα σας να μη σας εξαπατήση κανείς κατά κανένα τρόπον· διότι η Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου δεν θα έλθη, εάν προηγουμένως δεν έλθη η αποσκίρτησις πολλών από την πίστιν, συνέπεια της σκληρύνσεώς των εξ αιτίας των αμαρτιών των και δεν φανερωθή ο άνθρωπος, ο κατ’ εξοχήν αμαρτωλός και υποκινητής προς κάθε αμαρτίαν, ο υιός της απωλείας, ο εχθρός και αντίπαλος του Θεού και της αληθείας και ο οποίος θα εξυψώνη τον εαυτόν του και θα τον θέτη παραπάνω από κάθε άλλον, που ονομάζεται Θεός ή από κάθε άλλον που θα απολαμβάνη σεβασμόν και λατρείαν εκ μέρους των ανθρώπων. Τόσον δε πολύ θα αλαζονευθή αυτός, ώστε θα καθίση ως θεός εις τον ναόν του Θεού και θα προσπαθή με πονηρά και δόλια τεχνάσματα να αποδείξη τον εαυτόν του, ότι είναι θεός». (Β’ Θεσ. β’, 3-4)


Και θα μπει όχι στον ναο του Θεού, τον δικό μας, αλλά στον παλαιό, τον Ιουδαϊκό. Γιατί δεν θα εισέλθει σε μας αλλά στούς Ιουδαίους· δεν θα είναι υπέρ του Χριστού αλλά κατά του Χριστού και των οπαδών του, γι’ αυτό λέγεται και Αντίχριστος.
Πρέπει λοιπόν πρώτα να κηρυχτεί το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη. «Και τότε θα ξεσκεπασθή και θα φανερωθή ο άνομος, τον οποίον ο Κύριος θα εξολοθρεύση και θα αφανίση τόσον εύκολα, σαν με ένα φύσημα απλώς του στόματός του και θα τον εξουδετερώση με την ένδοξον εμφάνισιν της παρουσίας του. Αυτού δε του ανθρώπου της ανομίας η παρουσία και η εμφάνισις θα γίνεται τότε με κάθε δύναμιν, με σημεία και τέρατα ψευδή και διαβολικά, τα οποία θα ενεργή  ο διάβολος, που θα χρησιμοποιή αυτόν σαν όργανόν του. Θα γίνη ακόμη η εμφάνισίς του με κάθε μέσον και είδος απάτης, που θα είναι καρπός της αδικίας, που θα επικρατήση μεταξύ εκείνων που θα είναι προωρισμένοι εξ αιτίας τους δια την απώλειαν, επειδή δεν εδέχθησαν να αγαπήσουν και κάμουν κτήμα τους την αλήθειαν, δια να σωθούν». (Β’ Θεσ. β’, 8-10).

Δεν γίνεται λοιπόν ο ίδιος ο Διάβολος άνθρωπος, όπως έγινε με την ενανθρώπηση του Κυρίου -μη γένοιτο- , αλλά ο άνθρωπος γεννιέται από την πορνεία και υποδέχεται όλη την ενέργεια του Σατανά. Προβλέποντας ο Θεός το άτοπο της μελλοντικής του προαιρέσεως, παραχωρεί να εγκατασταθεί σ’ αυτόν ο Διάβολος.
Γεννιέται λοιπόν από την πορνεία, όπως είπαμε, και ανατρέφεται κρυφά και ξαφνικά επαναστατεί και ανατρέπει και βασιλεύει.
Και στην αρχη της βασιλείας του, μάλλον όμως της τυραννίας, υποκρίνεται τον δίκαιο· όταν όμως κυριαρχήσει καλά, διώκει την Εκκλησία του Θεού και εκδηλώνει όλη την κακία του.
Και θα έλθη «εν σημείοις και τέρασι ψεύδους» (Β’ Θεσ. β’, 9), που θα είναι απατηλά και όχι αληθινά και θα απατήσει όσους έχουν κλονισμένη και αστήρικτη τη βάση της διάνοιάς τους και θα τούς απομακρύνει από τον Θεο, ώστε να σκανδαλιστούν, «ει δυνατόν, και οι εκλεκτοί».  (Ματθ. κδ’, 24)


Τέλος θα σταλούν ο Ενώχ και ο Ηλίας ο Θεσβίτης (Μαλ. γ’, 22-23)  και θα φέρουν πίσω καρδιές πατέρων στα παιδιά τους, δηλαδή την συναγωγή στον Κύριόν μας Ιησού Χριστό και στο κήρυγμα των Αποστόλων, και μετά θα φονευθούν υπ’ αυτού, δηλαδή του Αντιχρίστου.


Έπειτα θα έλθει ο Κύριος από τον ουρανό, με τον τρόπον που τον είδαν να πορεύεται προς αυτόν, Θεός τέλειος και άνθρωπος τέλειος, με δόξα και δύναμη και με το φύσημα του στόματός του θα εξοντώσει τον άνθρωπο της ανομίας, τον υιο της απωλείας.
Κανείς λοιπόν, να μη αναμένει τον Κυριο από την γη, αλλά από τον ουρανόν, όπως Αυτός ο ίδιος μας το βεβαίωσε. (Ματθ. κε’, 31).




(Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως σελ. 440
και P.G. 94, 1216-1217)

Θησαυρίσματα Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού: Σωτηρία και αμαρτία


ΛΟΓΟΣ ΨΥΧΩΦΕΛΗΣ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΙΟΣ
Πρέπει να ξέρουμε ότι ο άνθρωπος είναι διπλός, δηλαδή από σώμα και ψυχή, και έχει διπλές τις αισθήσεις και διπλές τις αρετές τους. Πέντε αισθήσεις έχει η ψυχή και πέντε το σώμα. Οι ψυχικές αισθήσεις είναι νους, διάνοια, γνώμη, φαντασία, αίσθηση. Οι σοφοί τις ονομάζουν και δυνάμεις. Οι σωματικές αισθήσεις είναι τούτες: Όραση, όσφρηση, ακοή, γεύση, αφή. Για αυτό και διπλές είναι οι αρετές, διπλές και οι κακίες.
Ώστε αναγκαίο είναι να γνωρίζει καθαρά ο κάθε άνθρωπος, πόσες είναι οι ψυχικές αρετές και πόσες οι σωματικές. Και ποια είναι τα ψυχικά πάθη και ποια τα σωματικά πάθη. Ψυχικές αρετές είναι πρώτα οι τέσσερις γενικότερες αρετές, οι οποίες είναι: Ανδρεία, φρόνηση, σωφροσύνη, και δικαιοσύνη. Από αυτές γεννιούνται οι ψυχικές αρετές, πίστη, ελπίδα, αγάπη, προσευχή, ταπείνωση, πραότητα, μακροθυμία, ανεξικακία, χρηστότητα, αοργησία, Θεία Γνώση, ευφροσύνη, απλότητα, αταραξία, ειλικρίνεια, η χωρίς έπαρση διάθεση, η αφιλαργυρία, η συμπάθεια, ελεημοσύνη, μεταδοτικότητα, αφοβία, αλυπία, κατάνυξη, σεμνότητα, ευλάβεια, επιθυμία των μελλοντικών αγαθών, πόθος της Βασιλείας του Θεού και επιθυμία της Θείας Υιοθεσίας

Ιερά Μητρόπολις Πειραιώς: Μεταθανάτια επιβίωση ή αληθινή αιώνια ζωή;

 


ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ
Εν Πειραιεί τη 12η Ιουνίου 2017
ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Ή ΑΛΗΘΙΝΗ ΑΙΩΝΙΑ ΖΩΗ;
Η ζωή και ο θάνατος! Ιδού τα δύο μεγάλα μυστήρια για την κορωνίδα της δημιουργίας, τον άνθρωπο. Πιο είναι επί τέλους το νόημα της παρούσης ζωής; Ποιος είναι ο προορισμός μας; Τι υπάρχει πέραν του τάφου; Υπάρχει σκοπός στη ζωή μας ή ήρθαμε τυχαία στον κόσμο, ζούμε τυχαία και κάποια στιγμή θα πάψουμε να υπάρχουμε; Κάποιοι μας έφεραν σ’ αυτή τη ζωή, χωρίς να μας ρωτήσουν. Και από τότε που γεννηθήκαμε, είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε σ’ αυτό τον κόσμο, σ’ ένα κόσμο που είναι γεμάτος βάσανα, θλίψεις και πόνους, με τελική κατάληξη τον βιολογικό μας θάνατο.

Από τα πανάρχαια ακόμη χρόνια προβληματίστηκε ο άνθρωπος πάνω σ’ αυτά τα μεγάλα οντολογικά και υπαρξιακά ερωτήματα και προσπάθησε, μέσω των θρησκειών και του φιλοσοφικού στοχασμού, να δώσει αυθεντικές απαντήσεις. Αλλά και μέχρι σήμερα πολλοί άνθρωποι που έχουν φιλοσοφικές αναζητήσεις, και τολμούν να ανυψώσουν τις σκέψεις και τους προβληματισμούς των πέρα από τα στενά βιολογικά πλαίσια της παρούσης ζωής, βασανίζονται με παρόμοια ερωτήματα. Όμως πέρα από την φιλοσοφία και την θρησκεία υπάρχουν και οι επιστήμες της Ιατρικής, της Γενετικής και της Βιοτεχνολογίας, που εμπλέκονται στο πρόβλημα της ζωής και του θανάτου, και φιλοδοξούν να δώσουν όχι απλά απαντήσεις, αλλά να καταργήσουν το θάνατο!

Αφορμή για το παρόν άρθρο μας πήραμε από πρόσφατο δημοσίευμα στο περιοδικό «ΤΡΙΤΟ ΜΑΤΙ», με θέμα: «ΜΠΟΡΕΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΝΑ ΝΙΚΗΣΕΙ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ; Ο ρόλος των θρησκειών Βουδισμός, Ισλάμ, Χριστιανισμός, της Νομικής και Ιατρικής». Πρόκειται για συνέντευξη που πήρε η δημοσιογράφος  κ. Άννα Μπαλλή από τρεις εκπροσώπους θρησκειών και της βιοηθικής. Από τον κ. Ναϊμ Ελγαντούρ, πρόεδρο της Μουσουλμανικής Ένωσης Ελλάδος, τον κ. Θωμά Μαστακούρη, Δικηγόρο – συγγραφέα, L.L.Μ. στην βιοηθική, τον κ. Μάκη Αχλαδιώτη, δάσκαλο του Βουδισμού, του Βουδιστικού Κέντρου Αθήνας και τον κ. Γεώργιο Κατσιμίγκα, Νοσηλευτή – Θεολόγο, οι οποίοι έδωσαν ο καθένας τη δική του άποψη στο ερώτημα του θανάτου και της μετά θάνατον ζωής. Η εν λόγω δημοσιογράφος, βαθιά επηρεασμένη από το πνεύμα του συγχρόνου θρησκευτικού συγκρητισμού και μη ικανοποιημένη από τις απαντήσεις που δίδει η Εκκλησία μας στα παρά πάνω ερωτήματα, καταφεύγει στο Ισλάμ, στον Βουδισμό και στις επιστήμες, για να έχει όπως νομίζει, μια σφαιρική εικόνα του θέματος, χωρίς ωστόσο να παραθεωρεί και την διδασκαλία της Εκκλησίας, την οποία τοποθετεί μαζί με τις άλλες θρησκείες.

Όπως και άλλες φορές τονίσαμε, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας δεν είναι μια θρησκεία, όπως οι άλλες θρησκείες, έστω η καλλίτερη. Όλες οι θρησκείες αποτελούν κατ’ ουσίαν ανθρώπινα κατασκευάσματα, που εκφράζουν κατά κύριο λόγο ανθρώπινες υποκειμενικές επινοήσεις για τον Θεό, τον κόσμο και τον άνθρωπο, για τα παρόντα και τα έσχατα. Στον αντίποδα των θρησκειών βρίσκεται η Ορθόδοξη Εκκλησία του Χριστού, η οποία δεν είναι ανθρώπινη ανακάλυψη, αλλά αποκάλυψη Θεού εν τω προσώπω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του σαρκωμένου Υιού και Λόγου του Θεού. Ήρθε ο Χριστός στον κόσμο, όχι για να ιδρύσει μια ακόμη θρησκεία, αλλά για να επαναφέρει τον άνθρωπο στον αρχικό προορισμό, για τον οποίο τον έπλασε, να τον καταστήσει δηλαδή θείας φύσεως κοινωνό και μέτοχο της αληθινής και αιωνίου ζωής.

Αλλά εδώ είναι το τραγικό. Ο σύγχρονος άνθρωπος απέρριψε τον Χριστό και την ανάστασή του, με την οποία απέδειξε ότι είναι ο μόνος νικητής του θανάτου και ο μόνος χορηγός της ζωής και ανατρέχει στις θρησκείες του κόσμου και στην επιστήμη, για να λύσει τις υπαρξιακές του ανησυχίες. Ποθεί μια άλλου είδους «αιώνια ζωή», και όχι αυτή που μας δίδει ο Χριστός, σύμφωνα με το λόγο του «ο πιστεύων εις εμέ έχει ζωήν αιώνιον» (Ιω.6,47) και πάλιν «αμήν αμήν λέγω υμίν ότι ο τον λόγον μου ακούων και πιστεύων τω πέμψαντί με έχει ζωήν αιώνιον και εις κρίσιν ουκ έρχεται αλλά μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις την ζωήν» (Ιω.5,24). Θέλει να ζήσει την αιώνια ζωή μέσα στα πλαίσια της παρούσης ζωής.

Ας δούμε όμως περιληπτικά ποιες «εξηγήσεις» έδωσαν οι παραπάνω ερωτηθέντες από την κ. Μπαλλή. Ο  Μουσουλμάνος κ. Ελγαντούρ, πιστός στη διδασκαλία του Κορανίου για την μεταθανάτιο ζωή, απορρίπτει την ιδέα της αιώνιας ζωής στα πλαίσια της παρούσης ζωής: «Να ζεις αιώνια και με τόσα προβλήματα που έχει η ζωή, βαριέσαι, κουράζεσαι […] Εμείς στο Ισλάμ ξέρουμε ότι αυτή η ζωή που ζούμε, που είναι 70, 80, 90 ή και 100 ετών, είναι πολύ μικρή μπροστά σε αυτή που θα ζήσουμε αργότερα και στην οποία δεν θα υπάρχει θάνατος. […] ξέρουμε ότι υπάρχει ανάσταση μετά το θάνατο. Είναι εκείνη η μέρα που θα σηκωθούμε όλοι και θα κριθούμε, σύμφωνα με αυτά που έχουμε κάνει». Πράγματι το Κοράνιο διδάσκει ανάσταση νεκρών, μέλλουσα κρίση, παράδεισο και κόλαση, αλλά η διδασκαλία γύρω από τα θέματα αυτά είναι ένα μίγμα ιουδαϊκών, χριστιανικών και άλλων παραδόσεων. Ο παράδεισος του Κορανίου έχει έντονα υλιστικό χαρακτήρα και περιλαμβάνει ό, τι ποθούσε ο Μωάμεθ, όταν ζούσε στην παρούσα ζωή. Δηλαδή πανέμορφους κήπους με πολυποίκιλα φαγητά και φρούτα, ποτάμια με νερό αδιάφθορο, ποτάμια από γάλα και ποτάμια από γλυκό κρασί. Επίσης όσοι θα πάνε στον παράδεισο, θα έχουν στη διάθεσή τους αγνές γυναίκες, (συζύγους). Για τον κάθε μουσουλμάνο αντιστοιχούν 72 «αιώνιες παρθένες» εξαιρετικής καλλονής.

Ο δικηγόρος, συγγραφέας και ειδικός σε θέματα Βιοηθικής και Βιοτεχνολογίας κ. Θωμάς Μαστακούρης, κάνει λόγο για «άλματα» της επιστήμης στον τομέα της βιοτεχνολογίας: «σκεφτείτε ότι δεν μιλάμε μόνο για τις επεμβάσεις στο ανθρώπινο γενετικό υλικό, όπως είναι η κλωνοποίηση ή το παιδί των τριών γονέων, αλλά και κάθε άλλο τομέα της ζωής, στον οποίο η επιστήμη έχει ανατρέψει τα δεδομένα: τεχνητή γονιμοποίηση, αμβλώσεις, μεταμοσχεύσεις, διατήρηση της ζωής (η μιας παρωδίας ζωής) με τεχνητά μέσα». Τα άλματα της επιστήμης στους παρά πάνω τομείς βεβαίως είναι όντως εντυπωσιακά. Ωστόσο παρά τις μέχρι σήμερα μεγάλες προόδους της επιστήμης στον τομέα της Γενετικής της Ιατρικής και της Βιοτεχνολογίας, αυτή εξακολουθεί ακόμη και μέχρι σήμερα να αδυνατεί να νικήσει τον θάνατο. Και είναι απόλυτα βέβαιο, ότι ουδέποτε, μέχρι συντελείας των αιώνων, θα μπορέσει να τον νικήσει, διότι η νίκη του θανάτου δεν είναι έργο ανθρώπινης δυνάμεως, αλλά θείας. Ο θάνατος ήδη νικήθηκε από τον μόνο νικητή του θανάτου τον αναστάντα  Κύριό μας Ιησού Χριστό. Πέραν τούτου η αλματώδης ανάπτυξη της επιστήμης στους παρά πάνω τομείς έχει δημιουργήσει μια σωρεία προβλημάτων και απειλών, που θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον ολοκλήρου της ανθρωπότητας. Ο διάσημος επιστήμων Jeremy Rifkin στο βιβλίο του «Ο αιώνας της βιοτεχνολογίας» απαριθμεί μερικά τέτοια προβλήματα: «α) Μήπως με τον αναπρογραμματισμό των γενετικών κωδίκων της ζωής αναλαμβάνουμε το ρίσκο της μοιραίας διακοπής μιας εξελικτικής ανάπτυξης εκατομμυρίων ετών; β) Μήπως η τεχνητή δημιουργία ζωής επιφέρει τον θάνατο του φυσικού κόσμου; γ) Μήπως μετατραπούμε σε ξένους μέσα σ’ έναν κόσμο του οποίου ο πληθυσμός θα αποτελείται από κλωνοποιημένα χιμαιρικά και διαγονιδιακά δημιουργήματα; δ) Μήπως η δημιουργία, η μαζική παραγωγή και η μαζική απελευθέρωση στο περιβάλλον χιλιάδων γενετικά κατασκευασμένων μορφών ζωής θα προκαλέσει μη αναστρέψιμη καταστροφή στη βιόσφαιρα, κάνοντας την γενετική ρύπανση ακόμη μεγαλύτερη απειλή για τον πλανήτη απ’ ό,τι ήταν η πυρηνική και η πετροχημική ρύπανση; ε) Τι σημαίνει να είσαι μια ύπαρξη σε έναν κόσμο, όπου τα παιδιά σχεδιάζονται και γεννιούνται κατά παραγγελία και όπου οι άνθρωποι αποκτούν ταυτότητα, γίνονται  στερεότυπα και διακρίνονται στη βάση του γονοτύπου τους;» [1]

Ο εκπρόσωπος του Βουδιστικού Κέντρου Αθήνας κ. Μάκης Αχλαδιώτης, μεταξύ άλλων είπε: «καθώς έχουμε αυτό το πολύτιμο σώμα, που η τάση του είναι να φτάσει στη φώτιση για το καλό όλων. Και αυτός είναι και ο σκοπός του Βουδισμού. Όταν οι συνθήκες που δημιούργησαν το σώμα μας πάψουν να υπάρχουν, τότε επέρχεται ο θάνατος. Και  μιλάμε για τον θάνατο του σώματος, γιατί για μας τους βουδιστές το πνεύμα συνεχίζει και μετά το θάνατο, μάλιστα λέμε ότι δεν είμαστε το σώμα μας, αλλά έχουμε το σώμα μας, χρησιμοποιούμε το σώμα μας. Ανάλογα με τις εντυπώσεις που έχουμε «φυτέψει» στο νου κατά την περίοδο της ζωής, στην φάση του θανάτου αυτές οι εντυπώσεις έρχονται στην επιφάνεια και καθορίζουν την επόμενη μας επαναγέννηση». Ξεκάθαρα ο εκπρόσωπος του Βουδισμού δίνει την βουδιστική αντίληψη της ζωής και του θανάτου. Το πρώτο που θα πρέπει εδώ να επισημάνουμε είναι ότι ο ιδρυτής του Βουδισμού, ο Σιντάρτα Γκαουτάμα, ήταν ένας απλός άνθρωπος, που έζησε στη βόρεια Ινδία τον 5ον π. Χ. αιώνα και τελικά πέθανε. Δεν μπόρεσε να νικήσει τον θάνατο, το μεγαλύτερο από όλα τα δεινά που μαστίζουν την ανθρωπότητα. Είχε φιλοσοφικές αναζητήσεις. Το μεγάλο πρόβλημα που τον απασχολούσε ήταν το πρόβλημα του πόνου, των θλίψεων και γενικά των δεινών που ταλαιπωρούν και βασανίζουν τον άνθρωπο.  Προσπαθούσε να βρει την βαθύτερη αιτία τους και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κανείς να απαλλαγεί από αυτά. Στο τέλος, ύστερα από πολλές ενδοσκοπήσεις και εσωτερικό διαλογισμό και ζώντας ένα ασκητικό τρόπο ζωής, νόμισε ότι βρήκε αυτό που ζητούσε. Βρήκε, όπως ισχυρίζεται, «την έσχατη  αλήθεια», που θα μπορούσε να οδηγήσει τον άνθρωπο στην πλήρη ελευθερία από όλα τα δεινά. Και πια ήταν αυτή; Έφθασε να «δει τα πράγματα έτσι όπως όντως είναι». Για τον Βούδα «όταν βλέπει κανείς πως όντως έχουν τα πράγματα», έχει υπερβεί κάθε είδους λύπη, ατέλεια και αποτυχία. Κεντρική διδασκαλία του Βούδα ήταν, ότι όλα τα δεινά της ζωής δεν είναι τυχαία, ή αμετακίνητα. Έχουν κάποια αιτία, η οποία όταν ξεριζωθεί, τότε τα δεινά και ο πόνος χάνονται. Τι είναι λοιπόν αυτό που πρέπει να ξεριζωθεί; Είναι ο «πόθος», ο εγωκεντρικός πόθος για τις απολαύσεις των αισθήσεων και για την ίδια τη ζωή. Όταν ο άνθρωπος νεκρώσει μέσα του αυτό τον πόθο, απελευθερώνεται από όλα τα δεινά και φθάνει σε μια άλλη κατάσταση που λέγεται νιρβάνα. Αυτός είναι ο «παράδεισος» του Βουδισμού, το «νιρβάνα», το «σβήσιμο» της ανθρώπινης ύπαρξης στη μακαριότητα του μηδέν, δηλαδή της ανυπαρξίας! Τότε λυτρώνεται και από τους συνεχείς κύκλους των μετενσαρκώσεων. Αλλά ο άνθρωπος είναι πλασμένος για τη ζωή, εκ φύσεως θέλει τη ζωή, αποστρέφεται τον θάνατο, διψάει για ζωή και μάλιστα για αιώνια ζωή μακαριότητος και ευτυχίας, χωρίς πόνους και θλίψεις. Πως λοιπόν μπορεί το σβήσιμο του πόθου για ζωή να είναι ένας παράδεισος για τον άνθρωπο; Το συμπέρασμα επομένως είναι ότι ο Βούδας, ούτε το πρόβλημα του πόνου μπόρεσε να λύσει, ούτε τον ίδιο τον θάνατο να νικήσει. Η «εσχάτη αλήθεια» την οποία αναζητούσε και την οποία νόμισε ότι βρήκε, τελικά δεν ήταν η επίγνωση των πραγμάτων, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, «η οδός και αλήθεια και η ζωή», (Ιω.14,4).

Τέλος ο κ. Γεώργιος Κατσιμίγκας, διατύπωσε την χριστιανική άποψη περί θανάτου και μετά θάνατον ζωής. Έδωσε βέβαια κάποιες ορθές απαντήσεις, ωστόσο θα περιμέναμε να διατυπώσει με περισσότερη πληρότητα το αληθινό νόημα της αιώνιας ζωής και της εν Χριστώ κατάργησης του θανάτου.

Ποιο είναι τώρα το συμπέρασμα από όλες τις παραπάνω απόψεις;  Ποιός από τους τρεις κατέχει και αποκαλύπτει την αλήθεια γύρω από τα μεγάλα αυτά ερωτήματα, ο Χριστός, ο Βούδας, ή ο Μωάμεθ; Είναι προφανές ότι την αποκαλύπτει εκείνος, που αποδεικνύει πάνω στα πράγματα, ότι είναι ο κύριος της ζωής και του θανάτου. Και αυτός βέβαια είναι μόνον ο Χριστός. Διότι ούτε ο Βούδας, ούτε ο Μωάμεθ, μπόρεσαν να νικήσουν τον θάνατο, ούτε να αναστήσουν άλλους ανθρώπους. Ούτε επίσης η επιστήμη της Γενετικής μπόρεσε να κατασκευάσει άνθρωπο, άφθαρτο και αθάνατο. Αντίθετα ο Χριστός αφού ανέστησε  τον Λάζαρο, τον υιό της χήρας και την κόρη του Ιαείρου, στο τέλος ανέστησε και τον ίδιο τον Εαυτό του και αναλήφθηκε στους ουρανούς, για να αποδείξει ότι «εγερθείς εκ νεκρών ουκέτι αποθνήσκει, θάνατος αυτού ουκέτι κυριεύει», (Ρωμ.6,9). Τώρα πια είμαστε απόλυτα βέβαιοι ότι Αυτός και μόνον Αυτός είναι «η ανάστασις και η ζωή» (Ιω.11,25).
Και κάτι ακόμη. Ο Χριστός δεν ήρθε να μας χαρίσει απλώς μια κάποια μετά θάνατον επιβίωση, αλλά ζωή αληθινή και ποιότητα μετά θάνατον ζωής! Ήρθε να μας χαρίσει «ά οφθαλμός ουκ είδε και ους ουκ ήκουσε και επί καρδίαν ανθρώπου ουκ ανέβη, ά ητοίμασεν ο Θεός τοις αγαπώσιν αυτόν» (Α΄ Κορ.2,9). Ήρθε να μας χαρίσει την μακαριότητα του παραδείσου, που δεν μπορεί να περιγραφεί με ανθρώπινες λέξεις. Και μακάριος είναι ο άνθρωπος εκείνος ο οποίος, αφού ερεύνησε και διαπίστωσε με αντικειμενικότητα και χωρίς προκατάληψη τις πλάνες όλων των άλλων θρησκειών, στράφηκε σταθερά και αταλάντευτα προς τον Χριστό και έγινε μέτοχος της ιδικής του αληθινής και αιωνίου ζωής.    
Εκ του Γραφείου επί τω Αιρέσεων και των Παραθρησκειών
[1] Ο Αιώνας της Βιοτεχνολογίας. Γενετικό Εμπόριο και η Αυγή του Θαυμαστού Καινούργιου Κόσμου, «Νέα σύνορα», Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 1998, σελ.23

Παρασκευή 9 Ιουνίου 2017

"Ταυτότητα φύλου: Μία διεπιστημονική προσέγγιση" - Από την ημερίδα στο Πολεμικό Μουσείο

 


«Ταυτότητα φύλου: Μία διεπιστημονικὴ προσέγγιση» -
Ἀπό τὴν ἡμερίδα στὸ Πολεμικὸ Μουσεῖο
Μὲ πρωτοφανὴ συμμετοχὴ κόσμου καὶ μεγάλη ἐπιτυχία πραγματοποιήθηκε τὴν Κυριακὴ 28 Μαΐου 2017 στὸ ἀμφιθέατρο τοῦ Πολεμικοῦ Μουσείου Ἀθηνῶν ἐπιστημονικὴ ἡμερίδα μὲ θέμα: «Ταυτότητα φύλου: Μία διεπιστημονικὴ προσέγγιση».

Τὴν ἡμερίδα συνδιοργάνωσαν ὁ Τομέας Ἐπιστημόνων τοῦ Συλλόγου «Ὁ Μέγας Βασίλειος», ἡ Χριστιανικὴ Ἕνωση Ἐπιστημόνων καὶ ἡ Χριστιανικὴ Ἕνωση Ἐκπαιδευτι­κῶν Λειτουργῶν τοῦ Συλλόγου «Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος», ἡ Ἀνωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ἑλλάδος καὶ τὸ Σωματεῖο «Ἑ­νωμένη Ρωμηοσύνη». Συμμετεῖχαν μὲ ἐμ­πε­ριστατωμένες εἰσηγήσεις τέσσερις εἰδικοὶ ἐ­πι­στήμονες, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐπιχειρήματα ἀπέδειξαν ὅτι ἡ ἀλλαγὴ φύλου ἀποτελεῖ ὄχι ἁ­πλῶς διαστροφή, ἀλλὰ καταστροφὴ τῆς ἀν­θρωπίνης φύσεως. Τὶς ἐργασίες τῆς ἡμερίδος συντόνισε ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσογαίας καὶ Λαυρεωτικῆς κ. Νικόλαος.

Ὁ Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερώνυμος ἀπέστειλε χαιρετισμὸ στὸ Συνέδριο μέσῳ ἐκπροσώπου του, τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Βελεστίνου κ. Δαμασκηνοῦ, στὸν ὁποῖο μεταξὺ ἄλλων τονίσθηκαν καὶ τὰ ἑξῆς:

«Κάθε παρέκκλιση ἀπὸ τοὺς ὅρους τῆς Δημιουργίας πλήττει τὸν ἄνθρωπο ὄχι μόνον ἠθικά, ἀλλὰ ὀντολογικὰ ἐπίσης. Ὁ ἄνθρωπος ἐχθρεύεται τὸν Θεό, καὶ αὐτὸ τὸν καθιστᾶ στὴν πραγματικότητα “λιγότερο ἄνθρωπο, τραυματισμένο ἄνθρωπο”. (...) Ἡ διαβούλευση καὶ ἡ πιθανὴ νομοθέτηση τῆς δυνατότητας προσδιορισμοῦ τοῦ φύλου, ἀνεξαρτήτως τῶν σωματικῶν δεδομένων, προ­βάλλει καὶ στὴν πατρίδα μας τελευταῖα ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ ἐπιτεύγματα τῆς νεωτερικότητας. Καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς ἄνθρωποι αὐτοπροσδιοριζόμενοι ὡς προοδευτικοὶ καὶ φιλελεύθεροι, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦν τὴν Ἐκκλησία γιὰ ἀπαξίωση καὶ ὑποτίμηση τῆς σωματικότητας στὸν ἄνθρωπο, πρεσβεύουν ἕναν ἀνθρώπινο “ἑαυτὸ” ἀνεξάρτητο ἀπὸ τὸ σῶμα. Πρόκειται γιὰ παρωχημένο δυϊσμὸ ἐνδεδυμένο μὲ σύγχρονη εὐτέλεια».

Ἡ ἡμερίδα ἀπετέλεσε τὴν πρώτη οὐσιαστικὴ κατάθεση κατοχυρωμένου ἐπιστημονικοῦ λόγου γύρω ἀπὸ τὸ θέμα αὐτό, ποὺ τὶς ἡμέρες ἐκεῖνες βρισκόταν κατεξοχὴν στὴν ἐπικαιρότητα λόγῳ τῆς δημόσιας ἠλεκτρονι­κῆς διαβούλευσης ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης γιὰ τὴ νομικὴ ἀναγνώριση ταυτότητος φύλου.

Παρακάτω μεταφέρουμε περιληπτικὰ τὰ ὅσα ὑπογράμμισαν οἱ τέσσερις εἰσηγητές.

Α) Ὁ καθορισμὸς ὑπὸ τοῦ ἐγκεφάλου τῶν ψυχικῶν καὶ σωματικῶν χαρακτήρων τοῦ φύλου (Σταῦρος Μπαλογιάννης, Ὁμότ. Καθηγητὴς Νευρολογίας Α.Π.Θ.)

Ὁ κ. Καθηγητὴς τόνισε πὼς τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ φύλου ἑνὸς ἀν­θρώπου εἶναι προεγγεγραμμένα πέραν τοῦ γονιδιώματος στὸν ἐγκέφαλο.

«Ὑπάρχουν πολλὲς διαφορὲς μεταξὺ τῶν δύο φύλων. Ἕνας νευροεπιστήμων, παίρ­νοντας στὰ χέρια του ἕναν ἐγκέφαλο, μπορεῖ νὰ καταλάβει ἂν εἶναι ἐγκέφαλος ἀνδρὸς ἢ ἐγκέφαλος γυναικός. (...) Δια­φέρει τὸ πά­χος τοῦ φλοιοῦ τῶν ἐγκεφαλικῶν ἡμισφαιρίων. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ συμβάλλει στὴν ἀ­νά­πτυξη διαφορετικῶν λειτουργικῶν κέν­τρων, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦντα θὰ δώσουν διαφορετικὲς δυνατότητες καὶ προεκτάσεις στὴν ἔκφραση αὐτῆς τῆς προσωπικότητος. Ὑπάρχουν μεγάλες διαφορὲς στὴν κυτταρι­κὴ σύνθεση, στὰ νευρωνικὰ δίκτυα, σὲ περιοχὲς ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τὴν ἀνθρώπινη συμ­περιφορά (...) στὴν ἐπικοινωνία τῶν νευρωνικῶν δικτύων μεταξύ τους καὶ τέλος ὑπάρχουν διαφορὲς σὲ πυρῆνες οἱ ὁποῖοι κα­θορίζουν τὰ βιολογικὰ ὡρολόγια».

Ἡ πιὸ σημαντικὴ διαφορά, συνέχισε, ποὺ ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἐνδομήτρια ζωή, ἀπὸ τὴ στι­γμὴ τῆς ὀργανογενέσεως τοῦ ἐγκεφάλου, τὸν τέταρτο ἐμβρυϊκὸ μήνα, εἶναι στὸν καλούμενο ἀμυγδαλοειδὴ πυρήνα. Ἐκεῖ χαράσσον­ται οἱ διαφορὲς τῶν δύο φύλων, ὁ χαρακτήρας τοῦ ἀνδρός, ὁ χαρακτήρας τῆς γυναικός. Καὶ ἐξήγησε πὼς ὁ ἀμυγδαλοειδὴς πυρήνας εἶναι ἡ περιοχὴ ἐκείνη τοῦ ἐγκεφάλου, ἡ ὁποία οὐσιαστικὰ καθορίζει τὸ συναίσθημα τοῦ ἀνθρώπου, τὴ συμπεριφορά του, τὴν ἐπικοινωνία μὲ τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό του καὶ τὴν κοινωνική του ἔκφραση.

Ἐξήγησε ἀκόμη ὁ κ. Καθηγητὴς γιατί τὸ συναίσθημα τῶν γυναικῶν εἶναι σαφῶς πιὸ ἀνεπτυγμένο ἀπὸ ἐκεῖνο τῶν ἀνδρῶν, γιατί τὰ μικρὰ κορίτσια ἔχουν τὴ δυνατότητα νὰ μιλήσουν πιὸ νωρὶς ἀπὸ τὰ ἀγόρια ἢ νὰ μάθουν πιὸ εὔκολα κάποια ξένη γλώσσα, ἐνῶ οἱ ἐπιδόσεις τῶν ἀνδρῶν εἶναι καλύτερες στὴν πολυγλωσσία. Ἀναφέρθηκε στὴ διαφορετικὴ ἀντίδραση τῶν δύο φύλων στὸ ψυχολογικὸ στρές, στὴ διαφορετικοῦ τύπου μνήμη τους, καθὼς καὶ στὴν ἐπίδραση τῶν ὁρμονῶν στὸν ἐγκέφαλο, τελείως διαφορετικὴ στὸν ἄνδρα καὶ στὴ γυναίκα. «Ἀπὸ τὴ γέννηση μέχρι τὸν θάνατο αὐτὲς οἱ διαφορὲς παραμένουν ἀναλλοίωτες καὶ δὲν μεταβάλλονται», κατέληξε.

Β) Διαταραχὲς ὡς πρὸς τὴν ταυτότητα τοῦ φύλου (Καλλιόπη Προκοπάκη, Ψυχίατρος παιδιῶν καὶ ἐφήβων)

Στὴ Διαταραχὴ Ταυτότητος Φύλου κυρίως ἑστίασε μὲ τὴν εἰσήγησή της ἡ κ. Προκοπάκη καὶ στὶς διαφορετικὲς θεωρήσεις τοῦ φαινομένου αὐτοῦ. Συγκεκριμένα εἶπε:

«Τὰ ΛΟΑΤΚΙ (σ.σ. ὁμοφυλοφιλικὰ κ.ἄ.) κινήματα ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ Διαταραχὴ Ταυτότητας Φύλου (ΔΤΦ) ἀποτελεῖ φυσιολογι­κὴ παραλλαγὴ καὶ ὄχι ψυχιατρικὴ διαταραχή. Πρόσ­φατα τὸ Εὐρωπαϊκὸ Κοινοβούλιο ἀπαίτησε ἀπὸ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπὴ καὶ τὸν Παγκόσμιο Ὀργανισμὸ Ὑγείας νὰ ἀποσυρθεῖ ἡ διάγνωση ΔΤΦ ἀπὸ τὸ κεφάλαιο τῶν ψυχικῶν διαταραχῶν καὶ διαταραχῶν συμ­περιφορᾶς».

Ἐντούτοις ἀνέφερε πὼς σύμφωνα μὲ τὰ δε­δομένα δύο ἐτῶν λειτουργίας εἰδικοῦ παν­επιστημιακοῦ κέν­τρου ἀλλαγῆς φύλου γιὰ ἐφήβους στὴ Φινλανδία, «στὴν πλειοψηφία τῶν περιπτώσεων ἡ δυσφορία φύλου παρουσιάστηκε στὸ πλαίσιο εὐρύτερης σύγχυσης τῆς προσωπικῆς ταυτότητας, σοβαρότα­της ψυχοπαθολογίας καὶ σημαντικῶν δυσκολιῶν στὴν ἀνάπτυξη τῶν ἐφήβων (π.χ. 27% αὐτισμό, 57% αὐτοκτονικότητα καὶ αὐτοτραυματισμό, 13% ψυχωτικὰ συμπτώματα)». Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ καὶ «ἡ Ἀμερικανικὴ Ἑταιρεία Ψυχιατρικῆς Παιδιῶν καὶ Ἐφήβων (American Psychiatric Association) δημοσίευσε κατευθυντήριες ὁ­δηγίες, ὅπου χαρακτηρίζει τὶς θεραπεῖες τῆς δυσφορίας φύλου ἀστήρικτες ἐπιστημονικὰ καὶ πιθανὰ ἐπικίνδυνες».

Ἡ ἔγκριτη ψυχίατρος κατέδειξε μὲ τὴν εἰσήγησή της ὡς μόνες ἐνδεδειγμένες θεραπευτικὲς παρεμβάσεις σὲ παιδιὰ μὲ δυσφορία φύλου αὐτὲς ποὺ ἐνισχύουν τὸ βιολογικό τους φύλο. Πρὸς τοῦτο σύμμαχος ἔρχεται καὶ ἡ ἡλικία τῆς ἐφηβείας μὲ τὶς ἐκκρίσεις τῶν ἀναλόγων ὁρμονῶν στὸ ἀγόρι καὶ στὸ κορίτσι, ποὺ ἐνισχύουν τὴ φαινοτυπικὴ μορφὴ τοῦ φύλου τους. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἡ ΔΤΦ συνήθως ὑποχωρεῖ στὴν έφηβεία. Διαφορετικά, τυχὸν χειρουργικὲς ἐπεμβάσεις γιὰ ἀλλαγὴ φύλου συνεπάγονται ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ μόνιμη στειρότητα, τόνισε.

Γ) Φύλο καί ἔννομες σχέσεις (Καλλιρρόη Παντελίδου, Καθηγήτρια Ἀστικοῦ Δικαίου Νομικῆς Σχολῆς Δ.Π.Θ.)

Ὡς πρὸς τὶς οἰκογενειακὲς σχέσεις ἡ κ. Παν­τελίδου ἀνέφερε πὼς «οἱ ἀποφάσεις τοῦ Πολυμελοῦς Πρωτοδικείου Ρόδου ὑπ᾿ ἀριθ. 114/2009 καὶ 115/2009 ἀνεγνώρισαν ὅτι ὁ γάμος μεταξὺ προσώπων τοῦ ἰδίου φύλου εἶ­ναι ἀνυπόστατος».

Τὸ φύλο, τόνισε ἡ εἰσηγήτρια στὴν κριτική της στὸ σχέδιο νόμου γιὰ τὴ «διόρθωση» (=ἀλλαγή) φύλου, «ἀνήκει στὶς σταθερὲς ποὺ καταρχὰς δὲν μεταβάλλονται καὶ ἀκολουθοῦν τὸ ἄτομο σὲ ὅλη τὴ ζωή του. Ἀποφεύγεται ἔτσι ὁ κίνδυνος συγχύσεως μὲ ἄλλο πρόσωπο, ἡ διαφυγὴ ἑνὸς προσώπου ποὺ βαρύνεται μὲ βεβαρημένο ποινικὸ μητρῶο ἢ ποὺ ἔχει δυσβάστακτες οἰκονομικὲς ὑποχρεώσεις. Τὸ φύλο, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα στοιχεῖα ἐξατομικεύσεως, διέπονται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς μὴ ἐλεύθερης ἐπιλογῆς, τῆς σταθερότητας καὶ ὄχι τῆς μεταβλητότητας. Ὁ κανόνας εἶναι ὅτι ἡ κατάταξη σὲ φύλο δὲν ἀπόκειται στὴν ἐλεύθερη ἐπιλογὴ τοῦ προσώπου».

Ἐπιπλέον διέβλεψε καὶ ἄλλον κίνδυνο συγχύσεως μὲ τὴν ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου νόμου: «Τὸ πρόσωπο ποὺ αἰτεῖται τὴ διόρθωση δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἔγγαμο. (...) Ὅπως τονίσθηκε, γάμος μεταξὺ προσώπων τοῦ ἰδίου φύλου εἶναι ἀνυπόστατος. Μπορεῖ ὅμως ὁ ἄγαμος νὰ συνάψει γάμο ἐὰν διορθώσει τὸ φύλο του, δηλαδὴ στὴν οὐσία συνάπτει γάμο μὲ πρόσωπο τοῦ ἰδίου φύλου. (...) Μὲ τὴ νεφελώδη ἔννοια τῆς ταυτότητας φύλου κινδυνεύουμε νὰ φθάσουμε σὲ φύλο χωρὶς ταυτότητα», κατέληξε.

Δ) «Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον... ἄρσεν καὶ θῆλυ» (Ἀπόστολος Νικολαΐδης, Κοσμήτωρ Θεολογικῆς Σχολῆς Ε.Κ.Π.Α.)

Σύμφωνα μὲ τὸν κ. Καθηγητή, ἡ ἀνωτέρω βιβλικὴ ἀναφορά (Γεν. α΄ 27) συνιστᾶ θεμελιώδη ἀνθρωπολογικὴ ἀρχὴ γιὰ τὴν κατανόηση τῆς δημιουργίας τοῦ ἀνθρώπου ὡς ἄρρενος καὶ θήλεος. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἄρχισε νὰ ἀμφισβητεῖται ἀπὸ τότε ποὺ ἡ ἐκκοσμικευμένη κοινωνία θέλησε εἴτε νὰ προτάξει τὸ κοινωνικὸ φύλο ἔναντι τοῦ βιολογικοῦ, εἴτε νὰ ἀλλάξει τὴ μέχρι πρότινος ἐμπειρία γιὰ τὸ τί εἶναι φυσικὸ καὶ τί ἀφύσικο, κανονικὸ καὶ μὴ κανονικό, εἴτε νὰ καταργήσει τὰ φύλα, ἀφήνοντας στὸν καθένα τὴ δυνατὀτητα νὰ αὐτοπροσδιορίζεται ὄχι μὲ βάση τὸ τί εἶναι, ἀλλὰ μὲ τὸ τί θὰ ἤθελε νὰ εἶναι.

Ὁ κ. Νικολαΐδης ἐπικέντρωσε τὴν εἰσήγησή του στὸ ἐρώτημα γιατί ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν ἄνθρωπο μὲ δύο φύλα. «Ὁ ἄνθρωπος δὲν πλάθεται ἄτομο ἀλλὰ πρόσωπο, ἐπαληθεύει δὲ τὴ δημιουργία του ὡς προσώπου στὸ βαθμὸ ποὺ ὁ ἄνδρας κοινωνεῖ μὲ τὴ γυναίκα. Μία διαφορετικὴ ἐπιλογὴ τοῦ Θεοῦ θὰ ὁδηγοῦσε σὲ “μονοδιάστατο ἄνθρωπο”». Ἂν ὁ Θεὸς προχωροῦσε σὲ ἄφυλη ἢ ὁμόφυλη δημιουργία, θὰ χανόταν ἡ ἔννοια τῆς σχέσεως, ἑνώσεως, κοινωνίας μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Ἀντιθέτως «στὸ γάμο, ὡς μιὰ θεόθεν σύζευξη, τὰ δύο ἡμίση γίνονται ἕνα, γι᾿ αὐτὸ καὶ δὲν μποροῦν νὰ χωριστοῦν (...). Ἡ σχέση τῶν δύο φύλων εἶναι χωρὶς καμιὰ ἀμφιβολία συμπληρωματική. (...) Τὸ κάθε φύλο συνεισ­φέρει μὲ τὰ δικά του χαρακτηριστικὰ στὴν ἑνότητά τους. (...) Ἡ μητρότητα ὡς συστατικὸ στοιχεῖο τῆς γυναίκας καὶ ἡ πατρότητα ὡς ἀνάλογο στοιχεῖο τῆς ταυτότητας τοῦ ἄνδρα δὲν κατανοοῦνται μὲ βάση τὴν προαίρεση καὶ τὸν ὀρθολογικὸ προγραμματισμό, ἀλλὰ μὲ βάση τὴ φυσιολογία». Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἐπιτυγχάνεται ἡ κοινωνία τῶν προσώπων, ἡ ὁποία βοηθεῖ καὶ στὴν ἀποκατάσταση τῆς ἑνώσεως καὶ κοινωνίας μὲ τὸν Θεό.

Ξεκάθαρες θέσεις καὶ ἀπὸ τοὺς τέσσερις εἰσηγητές, ἀτράνταχτα ἐπιχειρήματα ποὺ ὁδηγοῦν στὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ σχέδιο νόμου «περὶ νομικῆς ἀναγνώρισης ταυτότητας φύλου» ὁδηγεῖ στὸν ἔσχατο ἐκφυλισμὸ τοῦ ἀνθρώπου καὶ στὴν ἀποδόμηση τῆς ἐσώτατης συνειδητοποιήσεως τῆς ταυτότητός του. Ἡ Κυβέρνηση, προτοῦ φέρει τὸν νόμο αὐτὸ πρὸς ψήφιση, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσει μεταξὺ ἄλλων καὶ τὶς τρομακτικές, ὀλέθριες κοινωνικὲς συνέπειες ποὺ θὰ ἔχει τὸ ἐγχείρημα αὐτό. Μιὰ τέλεια σύγχυση, ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν ὁδηγήσει σὲ ἐθνικὴ καταστροφή.

Το κριτήριο της Ορθοδόξου ΘεολογίαςΜητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱεροθέου

 


Τό κριτήριο τῆς Ὀρθοδόξου Θεολογίας
Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱεροθέου
Τελευταῖα, διάβασα κείμενα ἀκαδημαϊκῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι διδάσκουν σέ διάφορες Θεολογικές Σχολές τοῦ ἐξωτερικοῦ καί τοῦ ἐσωτερικοῦ, γιά ἐκκλησιολογικά θέματα, γιά τό τί εἶναι ἡ Ἐκκλησία, γιά τό ἄν ταυτίζωνται τά χαρισματικά μέ τά κανονικά ὅρια, γιά τό ἄν ὑπάρχουν «Ἐκκλησίες» ἔξω ἀπό τήν Μία Ἐκκλησία.

Κατάλαβα ὅτι διαπράττονται δύο βασικά λάθη.
Τό πρῶτον ὅτι συγχέουν τήν ὕπαρξη μερικῶν Χριστιανῶν ἐκτός τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, πού ἔχουν προσευχή καί ἀναζήτηση τοῦ Θεοῦ, μέ τό πλαίσιο τῶν ἑτεροδόξων Ὁμολογιῶν, στό ὁποῖο ἀνήκουν. Δηλαδή, ὑπάρχουν διάφοροι Χριστιανοί, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν σέ Χριστιανικές Ὁμολογίες καί διακρίνονται γιά τήν ἀγάπη πρός τόν Θεό, ἔχουν αἴσθηση τῆς μετανοίας, μελετοῦν τήν Ἁγία Γραφή, προσεύχονται καί γενικά ἀναζητοῦν τήν σωτηρία τους. Ὅπως, ὑπάρχουν καί ’Ορθόδοξοι Χριστιανοί πού δέν ζοῦν σύμφωνα μέ τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ καί τήν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Καί φυσικά, ὁ Θεός ἔχει τήν πλήρη ἁρμοδιότητα νά σώση καί ἀνθρώπους πού εἶναι ἐκτός τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὅπως καί νά καταδικάση Ὀρθοδόξους Χριστιανούς πού δέν ζοῦν σύμφωνα μέ τίς ἐντολές Του.

Ἀλλά, ὅταν ὁμιλοῦμε γιά τίς διαφορές μεταξύ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί τῶν διαφόρων ἑτεροδόξων Ὁμολογιῶν, καί ὅτι οἱ ἑτερόδοξες Ὁμολογίες ἐκκλίνουν ἀπό τήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία, ὅπως διατυπώθηκε ἀπό τούς Πατέρας στίς Οἰκουμενικές Συνόδους, τό ἐννοοῦμε στό δογματικό ἐπίπεδο, ἐξετάζουμε τήν διαφορά στά δόγματα, τά ὁποῖα ἐπηρεάζουν καί τό ἦθος τῶν ἀνθρώπων. Δέν ἀποκλείεται, ὅμως, σέ αὐτές τίς Ὁμολογίες νά ὑπάρχουν Χριστιανοί οἱ ὁποῖοι νά ζοῦν σύμφωνα μέ τό Εὐαγγέλιο καί νά ἀναζητοῦν τόν Θεό, ὁπότε ἡ κρίση τοῦ Θεοῦ θά εἶναι ἀνάλογη.

Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία εἶναι τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί τά μέλη της σώζονται ὅταν ζοῦν ὀρθόδοξα, ὅταν ἔχουν ὀρθοδοξία καί ὀρθοζωΐα. Ὁ Χριστός σώζει τούς ἀνθρώπους διά τῆς Ἐκκλησίας καί ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Δέν συμβαίνει τό ἴδιο, ὅμως, μέ τήν ἑτερόδοξη ὁμάδα ἤ κοινότητα, ἡ ὁποία δέν σώζει τά μέλη της. Ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης ἔχει γράψει:
«Ἐκτός τῆς Ἐκκλησίας δέν ὑπάρχει σωτηρία. Ὁ Χριστός προσφέρει τήν σωστικήν χάριν εἰς ὅλους τούς ἀνθρώπους. Ὅταν σώζεται κανείς ἐκτός τῆς ὁρατῆς Ἐκκλησίας, τοῦτο σημαίνει πώς ὁ Χριστός ὁ ἴδιος σώζει αὐτόν. Ἐάν αὐτός εἶναι μέλος ἑτερόδοξον, τότε σώζεται οὗτος διότι τόν σώζει ὁ Χριστός καί οὐχί ἡ "Παραφυάς" εἰς τήν ὁποίαν ἀνήκει».

Τό δεύτερον λάθος πού γίνεται σήμερα ἀπό μερικούς ἀκαδημαϊκούς διδασκάλους εἶναι ὅτι ὅταν γράφουν γιά ἐκκλησιολογικά θέματα, κυρίως γιά τό τί εἶναι ἡ Ἐκκλησία καί ποιά εἶναι τά μέλη της, παραπέμπουν συνήθως σέ παλαιοτέρους ἀκαδημαϊκούς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν κατά τεκμήριο τόν χαρακτηρισμό τοῦ εὐσεβοῦς Χριστιανοῦ καί τοῦ καλοῦ ἐπιστήμονα καί παρακάμπτουν τά κείμενα τῶν Πατέρων καί τίς Συνοδικές Ἀποφάσεις.

Ὅμως, εἶναι γνωστόν ὅτι καί αὐτῆς τῆς κατηγορίας οἱ ἀκαδημαϊκοί διδάσκαλοι εἶχαν ἐπηρεασθῆ, κατά ποικίλους βαθμούς καί τρόπους, ἀπό ἄλλες παραδόσεις, σχολαστικές ἤ προτεσταντικές, καί μέ αὐτό τό πνεῦμα ἐκπαίδευσαν Θεολόγους καί Κληρικούς.

Τό σημαντικότερο εἶναι ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη πίστη μας, δέν στηρίζεται στίς πανεπιστημιακές σπουδές μας ἤ δέν καθορίζεται ἀπό τούς ἀκαδημαϊκούς διδασκάλους μας, ὅσο εὐσεβεῖς καί ἄν εἶναι, ἀλλά ἀπό τούς ἁγίους Πατέρας καί μάλιστα ἀπό Συνοδικά κείμενα τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων. Ἐμεῖς οἱ Ἐπίσκοποι ὅταν πρόκειται νά χειροτονηθοῦμε σέ Ἐπίσκοπον δίνουμε τήν Ὁμολογία τῆς πίστεώς μας στίς ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί ὄχι στό πτυχίο μας, τό ὁποῖο ἀποκτήσαμε ἀπό τίς Θεολογικές Σχολές, στίς ὁποῖες διδάσκουν ἀκαδημαϊκοί θεολόγοι πού ἔχουν δεχθῆ ποικίλες ἐπιδράσεις.

Βεβαίως, τό πτυχίο εἶναι προϋπόθεση, κατά τόν νόμο, γιά νά ἐγγραφῆ κάποιος στόν κατάλογο ἐκλογίμων πρός ἀρχιερατεία, ἀλλά δέν δίνουμε σέ αὐτό τήν ὁμολογία τῆς πίστεώς μας.

Εἶναι σημαντικό νά διαβάση κανείς τήν ὁμολογία τήν ὁποία δίνει ὁ ἐκλεγμένος Ἐπίσκοπος πρίν τήν χειροτονία του, καί μάλιστα τήν ὁμολογία πού γιά λόγους, ἐνδεχομένως, συντομίας χρόνου δέν διαβάζεται σήμερα, μέ τήν ὁποία ἀναθεματίζει καί συγκεκριμένους αἱρετικούς ὀνομαστικά καί ὅλους τούς αἱρετικούς.

Ἔτσι, κυρίως ἐμεῖς οἱ Ἐπίσκοποι καλούμαστε νά ὁμολογοῦμε, νά κηρύττουμε, νά ποιμαίνουμε τούς Χριστιανούς «κατά τάς τῶν ἁγίων θεοπνεύστους θεολογίας καί τό τῆς Ἐκκλησίας εὐσεβές φρόνημα», καί ὄχι ἐπί τῇ βάσει τῆς διδασκαλίας τοῦ καθενός θεολόγου καθηγητοῦ, πού γράφει κατά τήν δική του «θεολογία». Τά Πρακτικά τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων εἶναι ἡ βάση τῆς Ὀρθοδόξου δογματικῆς διδασκαλίας, ὅπως συνοπτικά φαίνεται στό «Συνοδικό τῆς Ὀρθοδοξίας».

Αὐτή εἶναι ἡ Ὀρθόδοξη πίστη. Αὐτό εἶναι τό κριτήριο τῆς Ὀρθοδόξου θεολογίας, σέ αὐτό δώσαμε τήν πίστη καί τήν ὁμολογία μας. Καί αὐτό πρέπει νά τονίζεται, γιατί κάποιοι ἀκαδημαϊκοί διδάσκαλοι, γιά τούς ὁποίους γνωρίζουμε πῶς ἀπέκτησαν αὐτήν τήν θέση, μέ τίς ἐπιλεκτικές καί κατευθυνόμενες ὑποσημειώσεις καί τίς παραπομπές πού κάνουν σέ διάφορα κείμενά τους, ἐν γνώσει ἤ ἐν ἀγνοίᾳ τους, παραπλανοῦν τούς ἀναγνώστας ἤ τοὐλάχιστον φανερώνουν τήν θεολογική ἀνεπάρκειά τους καί τήν ἄγνοια τῶν πατερικῶν κειμένων.

Δέν εἶναι δυνατόν κάποιος Κληρικός νά γράφη στά βιβλία του ἀντορθόδοξες ἀπόψεις δῆθεν ὡς ἐπιστήμων, ἐπηρεασμένος ἀπό ἑτεροδόξους θεολόγους, προκειμένου νά ἔχη μιά ἀκαδημαϊκή ἐξέλιξη καί συγχρόνως νά ὁμιλῆ δῆθεν ὀρθοδόξως, ὡς Κληρικός, στά κηρύγματά του πρός τό ὀρθόδοξο ποίμνιο!

Δέν μπορεῖ νά γίνεται διάσπαση μεταξύ ἐπιστημονικῆς καί ὀρθοδόξου θεολογίας στόν ἴδιο ἄνθρωπο, καί νά ἄλλοτε νά συμπεριφέρεται ὡς ἐπιστήμονας, πού διαφοροποιεῖται ἀπό τούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καί συνεχίζει τήν θεολογική συζήτηση πού ἔχει περατωθῆ στίς Οἰκουμενικές Συνόδους, γιά τήν φύση, γιά τό πρόσωπο, γιά τήν θέληση, καί ἄλλοτε νά ὁμιλῆ ὡς ὀρθόδοξος Ἐπίσκοπος!

Ἑπομένως, κριτήριο τῆς Ὀρθοδόξου θεολογίας εἶναι οἱ ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί τό «Συνοδικόν τῆς Ὀρθοδοξίας» καί ὄχι τά ὅσα γράφουν οἱ ἀκαδημαϊκοί διδάσκαλοι, ὅσο εὐσεβεῖς καί ἄν εἶναι.–

Η Αγία Τριάδα † π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος

 


† π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος
Δρ. Θεολογίας  Δρ. Φιλοσοφίας
ΘΕΜΑΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΑΤΗΧΗΣΕΩΣ
Η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ
Πιστεύουμε σε ένα Θεό, που είναι τέλειος και όχι ατε­λής. Η μία θεία ουσία είναι απλή και όχι σύνθετη. Γι' αυτό και όταν λέμε πως πιστεύουμε σε Πατέρα, Υιό και Άγιο Πνεύμα, δεν εννοούμε τρεις θεούς, αλλά Ένα: Μία Ουσία σε τρεις Υποστάσεις.
Ο Πατέρας είναι η μοναδική αιτία και η μοναδική πη­γή, από την οποία πηγάζει η θεία ύπαρξη του Υιού διά της προαιώνιου γεννήσεως, και του Αγίου Πνεύματος διά της προαιώνιου εκπορεύσεως. Τα τρία πρόσωπα της μιας Θεότη­τας αλληλοϋπάρχουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως συγχέον­ται· «Εγώ εν τω πατρί και ο Πατήρ εν εμοί» (Ιω. ιδ' 10-11). Αυτό το «εγώ», σε αντιπαραβολή με το «ο Πατήρ», δηλώνει πως πρόκειται για δύο πρόσωπα, όχι για ένα. Το ίδιο και η δήλωση του Ιωάννη: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν... Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν... Και ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν» (Ιω. α' 1.14).
Ιδιαίτερο πρόσωπο είναι επίσης και το Άγιο Πνεύμα. Η λέξη «πνεύμα» έχει στη Γραφή πολλές έννοιες· σημαίνει βέβαια και τη δύναμη του Θεού (Κριταί ια' 29. ιδ' 6), αλλά και ο ίδιος ο Κύριος ονομάζεται δύναμη (Ματθ. κστ' 64). Υπάρχουν ακόμη εδάφια που διακρίνουν το Άγιο Πνεύμα από τη δύναμη του Θεού (Mιx. γ' 8. Πράξ. ι' 38. Ρωμ. ιε' 13. Α' Κορ. β' 4. Β' Κορ. στ' 6-7. Α' Θεσ. α' 5).
Οι Θείες Υποστάσεις διακρίνονται με το διαφορετικό τρόπο που μεταδίδεται σ' Αυτές η κοινή Θεία ουσία από τη μία «πηγή» (γέννηση-εκπόρευση). Όμως γίνεται διάκριση μεταξύ της προαιώνιας εκπόρευσης του Αγίου Πνεύματος από τον Πατέρα και της αποστολής του για χάρη της σωτη­ρίας του ανθρώπου μέσα στην ιστορία (θεία οικονομία). Έ­τσι το Πνεύμα το Άγιο εκπορεύεται, δηλαδή έχει την αιτία της αϊδίου υπάρξεώς Του από τον Πατέρα και στέλλεται σε μάς διά του Υιού, προκειμένου να τελειώσει το έργο του Υιού (Ιω. ιδ' 26. ιε' 26).
Θα ήταν βλάσφημο να πούμε πως το Άγιο Πνεύμα δεν συνδέεται άμεσα με τον Πατέρα, τη μόνη πηγή της Θεότητος. Το ίδιο άτοπο θα ήταν να πούμε πως με την αποστολή του Αγίου Πνεύματος δεν συμμετέχουν στο έργο της σωτηρίας ο Πατήρ και ο Υιός. Αντίθετα πιστεύουμε πως για τη σωτη­ρία του κόσμου αποστέλλεται το Άγιο Πνεύμα εκ του Πα­τρός διά του Υιού. Όπως η δημιουργία έγινε εκ του Πατρός διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι, έτσι και η αναδημιουργία, δηλαδή η σωτηρία του κόσμου συντελείται με τη συμμετοχή και των τριών Θείων Προσώπων.
Εγχειρίδιο αιρέσεων και παραχριστιανικών ομάδων
π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος
Δρ. Θεολογίας, Δρ. Φιλοσοφίας